Eizooba rimwe, Ronit (ti iziina rye ryenyini) akatandika kutunga obusaasi omu nda, okubura obwire bw’okuhuuta n’okuruha, kandi akaza ow’omushaho kukyebera eshagama. Kwonka akaba atarikuteekateeka ngu omu shaaha 24 naija kwoherezibwa omu irwariro kukyeberwa ahabw’okuremwa kukora gye kw’ensigo.
We, buzima, akaba atarikuteekateeka ngu ebi byona bikaruga omu kugorora eishokye rye eizooba eryabandize.
Nk’oku kiri ahari Ronit, abakazi 26 omuri Israeli (omubaro gw’omwe buri kwezi) nibatwarwa omu irwariro ahabw’okuremwa kukora gye kw’ensigo bwanyima y’okukoraho emiringo y’okugorora eishokye.
Abamwe aha bakazi aba nibareebeka nk’abarikubaasa kugaruka omu buteeka bonka. Kwonka abandi nibetenga kutunga obujanjabi bwa dialysis.
Abamwe nibabaasa kugira ngu omu nkumi n’enkumi z’abakazi omuri Israeli abarikugorora eishokye buri mwaka, “26 bonka” nibo barikutunga oburwaire bw’ensigo. Okuremwa kukora gye kw‘ensigo (eky‘okureeberaho). (Oburugo: Wikimedia)
Omu kugarukamu, nkayoreka ngu okuremwa kukora gye kw’ensigo okurikwetengyesa okukyeberwa n’eky’akabi munonga kandi nikibaasa kuta amagara omu kabi.
Abarwaire nibaija kukugambira ngu tibarikwenda muntu weena obuhuta bw’eby’obujanjabi. Ogu n’omuhendo ogu omuntu weena ashemerire kushashura ahabw’omuringo gworobi ogw’okweboneza.
Omu myaka ya 2000, amakuru g’obumanyiso oburikureetwaho ebirungo by’okugorora eishokye ebirimu ekirungo kya formaldehyde gakabanza kureebeka. Eki nikikira kubaho ahabw’omukozi w’eishokye kuhuuta omwika omu bwire bw’okugorora.
Obumanyiso obu nibutwariramu okushaasha amaisho, oburemeezi omu kwisya, okusheeshasheesha omu maisho, okubura obwire bw‘okuhuuta, n‘okuzimba omu mahaha.
Kwonka n’obu emibazi y’okugorora eishokye ey’obunaku obu eraabe etarimu formaldehyde, neeba erimu ekindi kintu: glyoxylic acid.
Asidi egi neenywa kurabira omu ruhu rw’omutwe, orurimu emitsi mingi y’eshagama. Glyoxylic acid ku erikuba eri omu shagama, neehendagurika ekahinduka oxalic acid na calcium oxalate, ebirikugaruka bitaaha omu shagama kandi bwanyima bikaruga omu mubiri kurabira omu nshaho nk’ekicweka ky’enkari.
Eki ahabwakyo tikiri kya buriijo, abantu boona nibaraba omu nkora egi kuhika aha rurengo rumwe kandi obwire obwingi tikiine kabi koona. Kwonka ku orikunywa ebiriisa bya glyoxylic acid bingi munonga, oxalic acidosis neebaasa kubaho, ekirikureetaho okuremwa kukora gye kw‘ensigo.
Omu kukyebera ensigo z‘abakazi abaine oburwaire bw‘ensigo bwanyima y‘okugorora eishokye, hakashangwamu obutafaari bw‘ensigo oburikwetwa calcium oxalate.
Omu 2021, omwishiki w'emyaka eshatu akagyezaho kunywa ekirungo ky'okugorora eishokye. Akaginywa kwonka taragimira, ahabwokuba ekaba neeshemeza munonga, kwonka ekyarugiremu, omwishiki akaginywamu kakye munonga omu kanwa ke. Ekyarugiremu n’okuremwa kukora gye kw’ensigo kwonka okwabaire nikwetengyesa okukyeberwa, beitu kutari kufa.
Bwanyima y'ekikorwa eki, minisiture y'eby'amagara ekazibira okuha layisinsi z'ebintu byona eby'okugorora eishokye ebirimu glyoxylic acid kandi ebiine pH eri ahansi ya 4.
Kwonka ekindi ekizibu n’okugira ngu amakuru agari aha bihandiiko by’ebintu ebirikugorora eishokye tigarikwesigwa kandi gari ag’amazima goona. Omu mwaka gwa 2010, ekintu kimwe omuri Ohio kikaba kihandiikirweho ngu tikiine kirungo kya formaldehyde, kwonka buzima kikaba kirimu ebicweka 8.5 ahari igana eby’ekirungo kya formaldehyde. Omu mwaka gwa 2022, ekintu kya Israeli kikagira ngu tikiine formaldehyde kandi kirimu 2% zonka eza glyoxylic acid, kwonka buzima kikaba kirimu 3,082 ppm za formaldehyde na 26.8% glyoxylic acid.
Ekirikushemeza, okwihaho emirundi ebiri ey’oburwaire bwa oxalic acidosis omuri Misri, emirundi yoona ey’ensi yoona ey’oburwaire bwa oxalic acidosis ekaruga Israeli.
Mbwenu shi okuhindura kw’ebihaha omu bakazi ba Israeli nikutaana n’ebirikuba omu nsi yoona? Mbwenu shi ebiriisa by’abakazi b’Abaisraeli ebirikuhenda glyoxylic acid nibigira “obugobya” kakye? Hariho akakwate ahagati y‘okubiika ebiriisa bya calcium oxalate n‘okujanjaara kw‘endwara y‘obuzaarwa eya hyperoxaluria? Abarwaire aba nibabaasa kuheebwa obujanjabi nk‘obw‘abarwaire abaine hyperoxaluria ey‘omuringo gwa 3?
Ebibuuzo ebi nibikyeyongyera, kandi titurikwija kumanya eby’okugarukamu kumara emyaka mingi. Obwire obwo butakahikire, titushemereire kwikiriza omukazi weena omuri Israeli kuta amagara ge omu kabi.
Kandi, waaba nooyenda kugorora eishokye ryawe, hariho ebindi bikoreso ebiine oburinzi aha katare ebitarimu glyoxylic acid kandi ebiine orusa kuruga omu minisiture y'eby'amagara. Eki nikiija kukuhwera kuguma oine eishokye rigoroire n’omubiri murungi. Ahabw’okuba twena nitumanya ngu oburungi obwabuzima niburuga omunda.
Obwire bw'okuhandiika: Okwaikumi-14-2023