Yunivasite ya Chalmers omuri Sweden neegamba aha muringo musya gw’okugaruzaho bateri z’emotoka z’amashanyarazi. Enkora egi terikwetaaga emibazi y’omuhendo nari ey’akabi ahabw’okuba abacondoozi bakakoresa oxalic acid, asidi y’ebimera erikushangwa omu bukama bw’ebimera.
Enkora egi neebaasa kugaruraho 100% ebya aluminium na 98% ebya lithium kuruga omu battery z'emotoka z'amashanyarazi, kurugiirira ahari yunivasite. Eki nakyo nikikyendeeza aha kufeerwa kw’ebintu by’omuhendo nka nickel, cobalt na manganese.
Omu kitongore ky’okugaruzaho bateri ekya Chalmers University, ekibiina kimwe kikagyezaho kuhindura ekintu ekirikwiragura, ekirungo ky’obutunguru ekirimu ebintu bikuru ebirikukora omu bateri, omu oxalic acid. Okukira munonga, tukaba nitugamba aha battery y’emotoka y’amashanyarazi eya Volvo. Akahandiiko ako nikashoboorora omuringo ogu barikukoreramu “okuteeka kaawa.” Omu mazima, buri kimwe nikigumizamu munonga, ahabw’okuba omuringo gwa oxalic acid kubaasa kureetaho eki orikwenda, nikyetengyesa kutoorana gye obutagatsi, okuta omutima aha kintu n’obwire obu kirikumara. Kandi shi, oxalic acid neeshangwa omu bimera nka rhubarb na sipinakyi.
"Okuhisya hati, tihaine owabaasize kutunga embeera nungi z'okutaanisamu lithium nyingi nk'egi barikukoresa oxalic acid kandi bakaihaho aluminium yoona. Ahabw'okugira ngu battery zoona zirimu aluminium, twine kubaasa kugiihaho tutarikufeerwa ebyoma ebindi." nikwo Leah Rouquette, omwegi orikuheza emishomo ye omu kitongore ekyo arikushoboorora.
Omu miringo y’okukoresa eby’amaizi ebirikukoresibwa hati, ebintu by’ekyoma nibisheesheka omu asidi ezitari z’obuhangwa. “Ebintu ebitari birungi” nka aluminiyamu na copper nibiheza biihwaho kandi ebintu ebirikukora nka cobalt, nickel, manganese na lithium nibigaruka, nk’oku biri.
Kwonka abacondoozi kuruga Sweden nibagira ngu n’ebintu bikye ebisigaireho eby’aluminiyamu n’omuringa nibyetenga okushemezibwa emirundi mingi, kandi buri ntambwe omu nkora egi neebaasa kurugamu okufeerwa lithium. Abacondoozi bakoreise omuringo musya ogu, bakahindura omu nkora kandi baabanza baakyendeeza aha lithiamu na aluminiyamu. Eki nikibahwera kukyendeeza aha kusheeshasheesha eby’ekyoma by’omuhendo ebirikwetengyesa kukora bateri ensya.
Eidaara erikukurataho niribaasa n’okugyeragyeranisibwa n’okukora kaawa: obwo aluminiyamu na lithium biri omu maizi, ebyoma ebisigaireho nibiguma omu “kigumire”. Eidara erikukurataho omu nkora egi n’okutaanisa aluminiyamu na lithium. "Ahabw'okugira ngu ebyoma ebi biine emitwarize etarikushushana munonga, titurikuteekateeka ngu nikiija kuguma kubitaanisa. Omuringo gwaitu n'omuringo musya ogurikuraganisa ogw'okugaruzaho bateri kandi buzimazima gushemerire kwongyera kucondoozibwaho," Rouquette nikwo arikugira.
”Nitwetaaga emiringo endiijo y’okukoresa emibazi etari y’obuhangwa. Ekimwe aha bizibu ebikuru omu nkora z’obunaku obu n’okuihaho ebintu ebisigaireho nka aluminiyamu. Egi n’enkora y’obuhanguzi erikubaasa kuha emiringo mirungi y’okukoresa kasasiro kandi ekahwera omu kumaraho oburemeezi oburikuremesa okukura,” nikwo purofeesa w’ekitongore eki yaagizire. Martina Petranikova Kwonka akongyeraho ngu omuringo ogu nigwetengyesa okucondooza okurikukiraho ati: “Obw’okugira ngu omuringo ogu nigubaasa kutunguuka, twine amatsiko ngu nigwija kukoresibwa omu by’amakorero omu myaka erikwija.”
Kuruga 2011, tubaire nituhandiika aha ntunguuka y'emotoka z'amashanyarazi n'ekihika ky'amakuru n'obukugu. Nk’abanyamakuru abakugu abarikwebembera omu by’obushuubuzi, nituha omutindo gw’ahaiguru, okujanjaaza ebirikubaho omu bwijwire, turikukora nk’omusingi gw’ahaiguru gw’okutunguura tekinologiya egi omu bwangu. Harimu amakuru, amakuru g’enyima, ripoota z’okuvuga, ebibuuzo, vidiyo n’amakuru g’okutunguura.
Obwire bw'okuhandiika: Okwaikumi-09-2023