ProPublica n'ekitongore ky'amakuru ekitari ky'okutunga sente ekirikucondooza aha kukozesa kubi obushoboorozi. Yiguraho okubanza otungye ebitebyo byaitu ebikuru.
Nitukyaha ripooti. Oine amakuru goona aha ku ebintu ebitarimu byateirwe omu runyiriri rw’okushohoza emishoro? Noobaasa kugambira Robert Faturechi owa Signal aha simu 213-271-7217.
Bwanyima ya Purezidenti Donald Trump kurangirira emishoro mirungi aha kutandika kw'okwezi oku, White House yashohoza orunyiriri rw'ebintu ebirikurenga 1,000 ebirikwija kushohozibwa aha misoro egi.
Ekimwe aha bintu ebiri omu runyiriri oru n’ekirungo kya polyethylene terephthalate, ekirikumanyirwa munonga nka PET resin, ekirikukoresibwa omu kukora obucupa bw’ebiveera.
Tikirikumanywa ahabwenki kampuni egi yashohozibwa omu biragiro, kandi nangwa n'abakuru omu by'amakorero tibarikumanya ekyareeteire ebifubiro ebi.
Kwonka okutooranwa kwe n'obusinguzi bw'omushuubuzi wa Coca-Cola Reyes Holdings, emwe aha kampuni z'abantu buntu ezirikukirayo obuhango omuri America, eziine ab'eishe-emwe babiri abahaireyo obukaikuru bw'esente z'okuhwera enshonga z'ekibiina kya Republican. Kampuni egi eherize kupangisa kampuni y'okuhagira abantu abaine akakwate ka haihi n'obutegyeki bwa Trump kurwanirira emishoro yaayo, ebihandiiko nibyoreka.
Tikirikumanywa yaaba okushaba kwa kampuni egi kukakora kihango omukushaba okurekurwa. Reyes Holdings n'abashagiki baayo tibagarukiremu ahonaaho ebibuuzo kuruga omukitongore kya ProPublica. White House nayo eyangire kugambaho, kwonka abamwe abarikuhagira eby'obushuubuzi bagizire ngu obutegyeki bwanga okushaba oku okurekura.
Okutaho resin aha runyiriri oru okutashobooroirwe nikworeka oku omuringo gwa gavumenti ya America ogw’okutaho emishoro gutarikwetegyerezibwa gye. Abakwatsirweho abakuru nibaguma omu mwirima ahabwenki ebintu ebimwe nibiteebwaho emishoro kandi ebindi tibirikuteebwaho. Tihariho okushoborora okuhikire aha mpinduka omu mihendo y’emishoro. Abakuru omuby'obutegyeki bahaire amakuru agarikuhakanisa aha mihendo narishi bakanga kugarukamu ebibuuzo byona.
Okubura obutafaari omu nkora egi kireetsireho okwerarikirira omu bakugu omu by'obushuubuzi ngu amakampuni againe akakwate n'eby'obutegyeki nigabaasa kutunga okushoroorwa omu misoro enyima y'emiryango ekingire.
“Nikibaasa kuba kiri oburi bwenguzi, kwonka nikibaasa n’okubura obushoboorozi,” omuhabuzi orikukora aha nkora y’emishoro nikwo yaagizire aha kutaho PET resin omu mishoro. “Omu mazima, kikaba kiri eky’okwiruka munonga ngu tindikumanya n’owaagiire omu White House kugaaniira aha runyiriri oru na buri omwe.”
Omubwire bwa Trump obw'okubanza, hakaba hariho omuringo gw'omutaano gw'okusherura okushohozibwa kw'emishoro. Amakampuni gakataho obukaikuru n'obukaikuru bw'okushaba garikugira ngu ebintu byabo biine kushohozibwa aha misoro. Okushaba kukamanyisibwa abantu kugira ngu emiringo y’okutaho emihendo ebaasa kukyeberwa gye. Okweshushaniriza oku kukareetera abeegi bwanyima kushwijuma enkumi n’enkumi z’okushaba kandi bakashanga ngu abagabi b’eby’obutegyeki aba Republican bakaba nibabaasa kutunga okushohozibwa.
Omu bwire bwa kabiri bwa Trump, haakiri obwahati, tihaine nkora ehikire ey'okushaba okukyendeeza aha misoro. Abakuru b’amakorero n’abarikuhakanisa abantu nibakora enyima y’emiryango ekingire. Ekitongore ky’abahandiiki ba Wall Street Journal wiiki ehwaire kikeeta “okutamanya gye enkora” ekirikugyeragyeranisibwa n’ekirooto kuruga omu kishaka kya Washington.
Ekiragiro ky'abakuru ekirikurangirira omu butongore emihendo mitsya ya Trump nikiija kutaho haihi amahanga goona omushoro gwa 10% ogw'okubanza, n'okushoroora okurikushobororwaho omu bwijwire nk'ebintu ebiri omu by'emibazi, semiconductor, ebibira, copper, eby'obugaiga bw'omutaka ebikuru, n'eby'amashanyarazi. Orukarara orurikuhererukayo nirushoboorora gye ebintu by’omutaano ebyabaire nibiija kushohozibwa.
Kwonka okushwijuma orunyiriri oru okwakozirwe ProPublica kukashanga ngu ebintu bingi tibirikuhikaana n‘ebicweka ebi ebihango nari tibirikuhikaana na kakye, kandi ebintu ebimwe ebyabaire nibihikaana n‘ebicweka ebi tibikarekirweho.
Nk’eky’okureeberaho, orunyiriri rw’okushohozibwa rwa White House nirukwata aha miringo mingi y’amabaare ga asbestos, agatarikutwarwa nk’ekintu ky’omugasho munonga kandi agatarikureebeka nk’agarikugwa omu miringo yoona ey’okushohozibwa. Ekirungo eki ekirikureeta obukooko bwa kansa okutwarira hamwe nikitwarwa nk'ekitari kikuru aha by'okwerinda by'eihanga nari eby'entaasya ya America kwonka nabwo nikikoresibwa kukora chlorine, kwonka ekitongore ky'okurinda eby'obuhangwa eky'obutegyeki bwa Biden kikazibira okureeta ebintu ebi kuruga aheeru y'ihanga omwaka oguhwaire. Obutegyeki bwa Trump bwagira ngu nibubaasa kugaruza enyima bimwe aha biragiro ebyabaireho omubwire bwa Biden.
Omugambirizi wa American Chemistry Council, ekibiina ky'amakorero ekyabaire nikihakanisa okuzibira oku ahabw'okugira ngu nikibaasa kuhutaaza amakorero ga chlorine, agizire ngu ekibiina eki tikirikuhakanisa ngu asbestos eshoroorwe omu misoro kandi ngu tibarikumanya ahabw'enki yaateebwamu. (Amakampuni abiri makuru aga chlorine nago tigayorekire aha foomu zaago z’okushohoza ngu gakaba nigashaba emihendo.)
Ebindi ebiri aha runyiriri ebitarikushohozibwa kwonka ebitari by’akabi munonga harimu ebishaka, ebigogo, n’amagufa g’enyanja (ebicweka by’enyanja ebirikubaasa kukoresibwa nk’eby’okurya by’ebinyonyi by’omu ka).
PET resin nayo terikugwa omu miringo yoona ey’okushohozibwa. Abakugu nibagira ngu gavumenti nebaasa kuba neekitwara nk'ekintu ekirikureeta amaani ahabw'okuba ebirungo byakyo nibiruga omu mafuta g'emotoka. Kwonka ebindi bintu ebirikuhikiiriza emitindo y’ahansi niyo emwe tibirimu.
”Tukatangaara nk’abandi boona,” Ralph Wasami, omukuru w’ekibiina kya PET Resin Association, ekibiina ky’eby’obushuubuzi eky’eby’obushuubuzi bwa PET nikwo arikugira. Yagira ngu resin egi terikugwa omukicweka ky'okushohozibwa okwihaho okupakira ebintu ebyo kwaba kurimu.
Ebihandiiko nibyoreka ngu omu kwata y'omwaka oguhwaire, nk'obwire obu Trump yasingire akaruuru, omushuubuzi wa Coca-Cola Reyes Holdings akapangisa Ballard Partners kushaba ngu emihendo eshashurwe. Omu kwata y'okubanza ey'omwaka ogu, haihi n'obwire obu Trump yaabaire naatandika kutegyeka, ebihandiiko nibyoreka ngu Ballard akatandika kushaba ekitongore ky'eby'obushuubuzi, ekirikutaho enkora y'eby'obushuubuzi, ngu bamuhe emishoro.
Firimu egi ebaire omwanya ogu kampuni ezirikwenda kukora na gavumenti ya Trump zirikuzamu. Kibaire nikihakanisa kampuni ya Trump ahabwe, Trump Organization, kandi abakozi baayo harimu abakuru omuby'obutegyeki nka Attorney General Pam Bondi hamwe n'omukuru w'abakozi Susie Wiles. Omutandikyi wa kampuni egi, Brian Ballard, n’omunyabwengye orikukora munonga omu kushorooza sente za Trump ou Politico eyetsire “omunyabwengye orikukirayo omu rurembo Washington orwa Trump.” Niwe omwe aha babiri abarikuhakanisa kampuni egi abashagikire emishoro ahari Reyes Holdings, kurugiirira aha bihandiiko bya gavumenti eya Federo.
Chris na Jude Reyes, ab'eishe-emwe abagaiga abari enyima ya Reyes Holdings, nabo baine akakwate ka haihi n'eby'obutegyeki. Ebihandiiko ebirikworeka esente z'okuteera akaruuru nibyoreka ngu n'obu baraabe baheireyo sente ahari bamwe abesimbireho omukibiina kya Democratic, sente nyingi ezi baahaireyo omuby'obutegyeki zigiire omukibiina kya Republican. Bwanyima ya Trump kusinga omukaruuru k'okubanza, Chris Reyes akeetwa Mar-a-Lago kureebana na Trump omu buntu.
Okushohozibwa kwa PET resin ti n'omugisha ahari Reyes Holdings yonka, beitu n'omugisha ahari za kampuni ezindi ezirikugura resin egi kukora obucupa, hamwe n'amakampuni g'eby'okunywa agarikugikozesa. Aha kutandika kw'omwaka ogu, CEO wa Coca-Cola akagira ngu kampuni neija kuhindura ekorese obucupa bwa pulasitiki bwingi ahabw'okugira ngu hariho emishoro mirungi aha aluminium. Entebekanisa egyo neebaasa kuremwa, emihendo mitsya nayo yaateera ebishaju by’okwotsya. Ebihandiiko eby'okushohoza nibyoreka ngu kampuni egi nayo ekashaba Congress ngu etaho emishoro omwaka ogu, kwonka ebihandiiko tibirikushoborora gye ngu n'enkora ki, kandi kampuni egi tegarukiremu ebibuuzo kuruga omukitongore kya ProPublica. (Coca-Cola egyerizeho kuhika ahari Trump, ekahayo sente zirikwingana $250,000 omu kutongoza kwe, kandi CEO waayo akaha Trump ecupa ya Diet Coke, soda ei arikukunda munonga.)
Ekindi ekicweka ekikozire gye munonga omu kukyendeeza aha misoro eyahererukireyo n’eby’obuhingi, ebirikukwata aha miringo mingi y’emibazi y’okurwanisa obukooko n’ebirungo by’ebihimba.
Ekitongore ky’eby’obuhingi ekya American Farm Bureau Federation, juba kikataho okucondooza aha mukutu gwakyo gw’empurizana barikusiima okushohozibwa kw’ebicweka kandi barikweta okushohozibwa kw’eby’obuhingi n’oburiisa “okuteeraho kw’amaani okukozirwe ebibiina by’eby’obuhingi nka American Farm Bureau Federation” kandi “obujurizi bw’oburungi bw’eiraka ry’abakozi b’eby’obuhingi n’abakozi b’eby’obuhingi n’oburiisa.”
Hariho ebindi bintu bingi ebirikuruga aheeru y’ihanga ebitarikugwa omu kicweka kyona eky’okushohoza emishoro, kwonka nibibaasa kugwa omu kicweka ky’okushohoza emishoro byashoboororwa omu bwijwire.
Eky’okureeberaho kimwe n’ekirungo ky’obuhangwa ekirikwetwa sucralose. Okukitamu kikaba nikiija kugasira munonga amakampuni agarikukoresa ekintu eki omu by’okurya n’eby’okunywa. Kwonka obumwe n’obumwe sucralose neekoresibwa omu by’emibazi kugireetera kushemeza. Tikirikumanywa yaaba White House ekaikiriize kugiteekamu ahabw'okubingamu emibazi nari ahabw'enshonga endiijo.
Ebicweka bihango ebyatungire okushohozibwa bikaba biri eby’amakorero agu gavumenti ya America yaabaire neecondooza kureeba yaaba neebaasa kutaho emishoro omu biro by’omumaisho ahansi y’obushoboorozi bwayo obw’okutaho emishoro y’okurinda eby’okwerinda by’eihanga.
Ekigano eki waaheza kushoma kikabaho ahabw’abashomi baitu. Nituteekateeka ngu nikikuha amaani g’okushagika ProPublica kugira ngu tugumizemu nitukora eby’amakuru ebirikucondooza ebirikworeka obushoboorozi, ebirikworeka amazima, kandi ebirikureetaho empindahinduka eyaabuzima.
ProPublica n’ekishengye ky’amakuru ekitari ky’amagoba ekihairweyo aha by’amakuru ebitari by’orubaju, ebirikwegamira aha mazima kandi ebirikukwata obushoboorozi nk’obujunaanizibwa. Tukatandikirwaho omu mwaka gwa 2008 ahabw’okukyendeera kw’okuha amakuru g’okucondooza. Tumazire emyaka erikurenga 15 turikworeka obutari buringaaniza, oburi-bwenguzi, n’okukoresa kubi obushoboorozi — omurimo ogurikugyenda mpora, ogw’obuguzi bwingi, kandi ogurikukirayo obukuru ahari demokuraasi yaitu okukira ira. Omusinguzi w’ekiconco kya Pulitzer emirundi mushanju, tukareetaho empindahinduka omu gavumenti z’ebyanga n’ez’ebyanga, ebitongore, ebitongore, n’ebindi, obwo turikuguma nitufayo aha nshonga z’abantu ahagati y’okuha amakuru gaitu.
Emiti eri ahaiguru munonga okukira ira. Kuruga aha mitwarize omu gavumenti kuhika aha by’amagara g’okuzaara kuhika aha buremeezi bw’embeera y’obwire n’ebindi, ProPublica eri omu maisho g’ebitebyo ebirikukirayo obukuru. Okuhayo kwawe nikwija kutuhwera kubuuza abo abari omu bushoboorozi n’okuguma nituhika aha mazima.
Yegaite aha bashagiki abarikurenga 80,000 omu ihanga ryona omu kuhagira eby’amakuru ebirikucondooza kugira ngu bimanyise, bihimbise, kandi bibe n’ebirikurugamu eby’obutwire. Mwebare kukora omurimo ogu kubaasika.
Nkwatanisa nawe kurabira aha email nari aha muhanda ogurikwesigwa kumpa amakuru agarikukwata ahari gavumenti ya Federo hamwe na bizinesi ya Trump.
ProPublica neija kuta omutima aha bintu ebirikwetenga kufayo munonga omu bwire bwa Donald Trump obw'omurundi gwa kabiri. Ezi nizimwe aha nshonga ezi abanyamakuru baitu barikwija kutaho omutima — n’oku barikubaasa kuzihikaho bataine kabi koona.
Manya bingi aha tiimu yeitu y'abanyamakuru. Nitwija kugumizamu nitugaaniira aha myanya ei turikutaho omutima nk'oku amakuru garikutunguuka.
Ninkora aha nshonga z’amagara n’eby’obuhangwa n’ebitongore ebirikubitegyeka, otwariiremu n’ekitongore ky’okurinda eby’obuhangwa.
Ninkora aha nshonga z’oburingaaniza n’okutegyeka ebiragiro, otwariiremu n’ekitongore ky’oburingaaniza, abaramuzi ba America, na kooti.
Ninkwata aha nshonga z’amaju n’eby’entambura, otwariiremu na za kampuni ezirikukora omu bicweka ebi n’abarikubireeberera.
Waba otaine kigambo nari ekitebyo ekimanyirwe, tukyariyo nitwetaaga obuhwezi bwawe. Yiguraho kuba memba w'ekibiina kyaitu eky'abakozi ba Federo kutuhikiirira obwire bwona.
Abakugu abashwijumire ebiragiro bya ProPublica bakashanga hariho oburemeezi bwingi oburikuteganisa omu nkora egi oburikureeta omushana aha ku obutegyeki bwa Trump burikwikiriza obwengye bw'abantu kuhabura okusharaho obuheereza obukuru.
Ebihandiiko ebyatungirwe CNN nibyoreka ngu omukozi omu kitongore kya gavumenti eky'okukora gye otaine bumanyirizi bw'eby'obujanjabi akakozesa AI kureeba endagaano za VA ezi arikuza kuhezaho. Omuhangu omwe akagira ati: “AI ekaba eri ekikwato ekigwire kimwe.”
Thomas Fugate, owaabaire amazire omwaka gumwe gwonka kuruga omu yunivasite kandi ataine bumanyirizi bwona omu by'okwerinda kw'eihanga, akaba ari omukuru omu kitongore ky'okwerinda omu ihanga orikureeberera ekitongore kya gavumenti eky'ahaiguru eky'okurwanisa obushaarizi bw'amaani.
Okutaahirira kwa purezidenti aha mirimo y’okuhindura abantu omu miringo etari emwe n’emwe, kurekire emirimo y’abakozi ba gavumenti abashomire munonga — n’obu emwe aha mirimo ei bafeerirwe eraabe etaine kakwate n’enteekateeka yoona eya DEI.
Okurugirira aha bihandiiko bya Department of Homeland Security, abakuru bakaba nibamanya ngu abarikurenga aha kicweka kimwe kya kabiri ky’abantu 238 ababingirwe omu ihanga bakaba bataine mushango gwona omu ihanga rya America kandi bakaba bahenda ebiragiro by’okutaahamu omu ihanga byonka.
Mika Rosenberg, omuhandiiki w’amakuru; Perla Treviso, omunyamakuru wa Propublica hamwe n’omunyamakuru wa Texas; Melissa Sanchez na Gabriel Sandoval, abahandiiki b’amakuru; Ronna Riskes, omucondoozi w’omukago gw’abagomi; Adrian Gonzalez, Abahiigi b'amakuru g'ebishuba, Okwakataano 30, 2025, shaaha 5:00 z'akasheeshe CST
White House ku yaabaire neehindura abakozi n’esente kuruga omu mirimo y’okurwanisa obutujju kuza omu mirimo y’okubinga abantu baingi omu ihanga, amahanga gakagyezaho kuguma n’amaani g’okurwanisa obutujju agu Washington yaabaire naashagika. Ekyarugiremu n’okukoresa enkora y’ebicweka ebimwe eyaabaire neesiga emyanya mingi etarinzirwe.
Thomas Fugate, owaabaire amazire omwaka gumwe gwonka kuruga omu yunivasite kandi ataine bumanyirizi bwona omu by'okwerinda kw'eihanga, akaba ari omukuru omu kitongore ky'okwerinda omu ihanga orikureeberera ekitongore kya gavumenti eky'ahaiguru eky'okurwanisa obushaarizi bw'amaani.
Ebihandiiko ebyatungirwe CNN nibyoreka ngu omukozi omu kitongore kya gavumenti eky'okukora gye otaine bumanyirizi bw'eby'obujanjabi akakozesa AI kureeba endagaano za VA ezi arikuza kuhezaho. Omuhangu omwe akagira ati: “AI ekaba eri ekikwato ekigwire kimwe.”
N’obu haraabe hariho ebihagaro, okucondooza, n’okukoresa okwetaanisa aha baana nk’ekibonerezo ky’abaana, Richard L. Bean naaguma ari dayirekita w’ekihome ky’abaana abato ekiine eiziina rye.
Paige Pfleger, WPLN/Nashville Radio y'abantu boona, hamwe na Mariam Elba, ProPublica, Okwamukaaga 7, 2025, shaaha 5:00 z'akasheeshe ET
Obwire bw'okuhandiika: Okwamukaaga-09-2025